Η ΠΑΝΔΗΜΙΑ ΣΤΟΝ ΑΣΤΕΡΙΣΜΟ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΤΟΥ MURPHY

Αλμπέρτο Φλωρεντίν

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Μέχρι το τέλος του φοβερού 2020, το συχνότερα αναφερόμενο κριτήριο στην αντιμετώπιση της πανδημίας ήταν η  «αποφυγή κατάρρευσης του συστήματος υγείας», η αποφυγή του κινδύνου να αυξηθούν οι βαριά ασθενείς σε σημείο που να μη μπορεί το σύστημα υγείας να τους περιθάλψει όλους.  Αλλιώς θα αντιμετωπίζαμε το φάσμα μιας ηθικής χρεωκοπίας, να αφήνονται άνθρωποι να πεθάνουν ενώ η ιατρική επιστήμη μπορούσε να τους σώσει. 

Αυτό το κριτήριο απαιτούσε τη λύση μιας ανισο-εξίσωσης (ας ονομάσουμε έτσι μια σχέση ανάμεσα σε δυο ποσότητες που εκφράζεται με τα σύμβολα ≥ και ≤, μεγαλύτερος ή ίσος, μικρότερος ή ίσος) με σκέλη τη δυνατότητα του εθνικού συστήματος υγείας να διαχειριστεί αυξημένες ανάγκες, και τα μέτρα που θα περιόριζαν όσο χρειάζονταν την μετάδοση της ασθένειας και κατ’ επέκταση τον αριθμό των βαριά νοσούντων:   

Δυνατότητες Συστήματος Υγείας (απαραίτητα μέτρα για επίτευξη) Αριθμός Ασθενών Που Χρειάζονται Νοσοκομειακή Περίθαλψη

Αυτές οι δύο παράμετροι έγιναν σχεδόν σε όλο το κόσμο αντικείμενο πολιτικής αντιπαράθεσης.  Για την πρώτη, οι δυτικές κυβερνήσεις κατηγορούνται ότι οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές περιόρισαν τη δυνατότητα των συστημάτων υγείας να ανταπεξέλθουν. Για τον ίδιο λόγο δεν ανταποκρίθηκαν ικανοποιητικά, μετά την εμφάνιση της πανδημίας, στην ανάγκη γρήγορης αναβάθμισης των νοσοκομειακών μονάδων.  Η ορθότητα αυτής της κριτικής είναι προφανής σε κάθε εχθρό της ασυδοσίας της  «ελεύθερης αγοράς» και του νεοφιλελευθερισμού.

Για τη δεύτερη μεταβλητή, δηλαδή τα μέτρα περιορισμού και τις απαγορεύσεις στις δραστηριότητες των πολιτών και των επιχειρήσεων, η επίρριψη ευθυνών είναι πιο σύνθετη. Επίσης μια τρίτη, επιστημονικά και ανθρωπιστικά λαθραία, αλλά καθοριστική για κυβερνήσεις και ελίτ μεταβλητή, ήταν οι «ανάγκες της οικονομίας».

Στην Κυπριακή Δημοκρατία πάντως η κυβέρνηση κατηγορείται είτε για υπερβάλλοντα ζήλο είτε για δειλία, ανικανότητα και ανεπάρκεια.  Είτε για μεροληψία υπέρ κάποιων κοινωνικών ομάδων και τάξεων, είτε για αυταρχισμό απέναντι σε άλλες.  Ότι δεν πληροφορεί ικανοποιητικά τον πληθυσμό, ή ότι τον τρομοκρατεί αχρείαστα, ακόμα και σκόπιμα.  Ότι παίρνει υπερβολικά υπόψη τους ειδικούς επιδημιολόγους επιστήμονες και ότι δεν τους παίρνει όσο χρειάζεται υπόψη.  Από την ΟΕΒ και τους διάφορους επαγγελματικούς κλάδους, από τις Συντεχνίες, από οργανώσεις Γονέων, από οργανώσεις των Εκπαιδευτικών, από θρησκευόμενους και από υποστηρικτές του κοσμικού κράτους, εκπέμπονται αντίθετες μεταξύ τους κριτικές.  Κυκλοφορούν επίσης κριτικές νομικής υφής για την «αναλογικότητα» των μέτρων, την συνταγματικότητά τους και την επίδραση τους στους δημοκρατικούς θεσμούς, στα ανθρώπινα δικαιώματα και ελευθερίες.

Και τέλος, αλλά κάθε άλλο παρά χωρίς σημασία, μια και δεν είναι παρά το ορατό μέρος ενός τεράστιου παγόβουνου δυσπιστίας προς το κατεστημένο, είναι η εμφάνιση ενός ριζοσπαστικού έως βίαιου κινήματος άρνησης της σοβαρότητας ή και της ίδιας της ύπαρξης της πανδημίας, και της τήρησης των όποιων μέτρων. 

Όλες σχεδόν αυτές οι κριτικές  – μερικές ειλικρινείς και με τις καλύτερες προθέσεις απέναντι στο κοινωνικό σύνολο, άλλες υποκριτικές και με τις χειρότερες προθέσεις –  αποδέχονται τη βασική ανισο-εξίσωση «μέτρα αρκετά για να αποφευχθεί η κατάρρευση του γενικού συστήματος υγείας».

Όμως η αλματώδης αύξηση του αριθμού των μολύνσεων παγκόσμια μετάτρεψε από μηδαμινές σε σημαντικές τις πιθανότητες εμφάνισης επικίνδυνων ως και μη διαχειρίσιμων μεταλλάξεων.  Μαζί με την ανάπτυξη αποτελεσματικών εμβολίων, έχουν δημιουργηθεί συνθήκες στις οποίες η ανισο-εξίσωση ‘μέτρα και εμβόλια ώστε ο αριθμός των σοβαρά ασθενών να περιοριστεί ως εκεί που αντέχουν τα συστήματα υγείας’ να μην ανταποκρίνεται πια στην απειλή να μετατραπούν οι κίνδυνοι από την πανδημία από «ηθικούς» σε καταστροφικούς ως και υπαρξιακούς.

Η σοβαρότητα των επικίνδυνων μεταλλάξεων του SARS-CoV-2, που αναγνωρίστηκε από τον Παγκόσμιο Οργανικσμό Υγείας τον Γενάρη του 2021, άλλαξε ριζικά τις απαιτήσεις από την διαχείριση της πανδημίας. Ο κύριος στόχος των μέτρων περιορισμού των μολύνσεων γίνεται η όσο το δυνατό μεγαλύτερη μείωση του αριθμού των μολύνσεων, παγκόσμια [1], επειδή αυτές αυξάνουν τις πιθανότητες εμφάνισης επικίνδυνων ως και ενδεχόμενα μη-διαχειρίσιμων μεταλλάξεων.  Αντί για μια ανισο-εξίσωση με δύο μεταβλητές, έχουμε τώρα δύο επιτακτικές ανισότητες:  Όσο το δυνατόν μικρότερος αριθμός νέων μολύνσεων, και  όσο το δυνατόν πιο σύντομος εμβολιασμός ενός μεγάλου ποσοστού, αρκετού για «ανοσία της αγέλης» παντού, του παγκόσμιου πληθυσμού.   

Για αυτό η έμφαση της αντιπολίτευσης στην κυβέρνηση πρέπει  να μετατοπιστεί από τα «ανθρώπινα και δημοκρατικά δικαιώματα και ελευθερίες» προς τον παραμελημένο φτωχό συγγενή τους: στα οικονομικά και κοινωνικά δικαιώματα των εργαζόμενων και των οικογενειών τους, στη δουλειά, στην υγεία, στην αξιοπρεπή διαβίωση.  Στην καταπολέμηση των ταξικών αδικιών που θα επιτρέψει στη μεγάλη πλειοψηφία του πληθυσμού να δώσει πιο αποτελεσματικά αυτήν την άγνωστο πόσο δύσκολη θα αποδειχθεί μάχη.  (για περισσότερα για αυτό το θέμα δες εδώ)

Η αριστερά δεν πείθεται από τα δήθεν αυτονόητα των «αναγκών της οικονομία μας», που στόχο έχουν να υποχρεώσουν τους απλούς ανθρώπους να πληρώσουν τα σπασμένα και αυτής της κρίσης.  Η πανδημία έχει παρομοιαστεί με πόλεμο [2], και σε τέτοιες συνθήκες οι αστικές κυβερνήσεις αναστέλλουν κάποια που πηγάζουν από το δικαίωμα της ιδιοκτησίας.  Ιδιαίτερα τα εμπορεύματα –  οι «αξίες ανταλλαγής» για να χρησιμοποιήσουμε την μαρξιστική ορολογία –  παύουν να μονοπωλούν την παραγωγή, ενώ αυξάνεται η σημασία και ενθαρρύνεται από το κράτος η παραγωγή «αξιών χρήσης», για τις πολεμικές ανάγκες. Μόνο μια στροφή προς, αν όχι σοσιαλιστικές προτεραιότητες  και πολιτικές πάντως κρατικού παρεμβατισμού μπορεί να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά αυτή τη πανδημία.

 Αυτή είναι μια ιδιαίτερα δυσάρεστη και αντιπαθητική προοπτική για τις νεοφιλελεύθερες κυβερνήσεις, ώστε να χρειάζονται το μεγαλύτερο δυνατό σπρώξιμο από την Αριστερά  και το εργατικό κίνημα για να την εφαρμόσουν.

  • (Οι σημειώσεις τέλους περιέχουν επιπλέον επεξηγήσεις εκτός από συνδέσμους και αναφορές)

ΝΕΑ ΠΡΟΚΛΗΣΗ, ΝΕΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

«Ο εφιάλτης των μεταλλάξεων» έγραφε στις 31/1 ένας υπότιτλος στα ελληνικά euronews.  Άρθρο στις 19/1/2021, δημοσιευμένο από ένα απ’ τα μεγαλύτερα και πιο αξιόπιστα ειδησεογραφικά πρακτορεία, έχει τίτλο: «A new COVID-19 challenge: Mutations rise along with cases«, «Μια νέα πρόκληση από την COVID-19: Οι μεταλλάξεις αυξάνονται μαζί με τις μολύνσεις«.  Μεταφράζω τα  απαραίτητα:

«Ο αγώνας δρόμου ενάντια στον ιό που προκαλεί την COVID-19 πήρε νέα τροπή: Εμφανίζονται με ταχύτητα μεταλλάξεις, και όσο πιο πολύ αργήσει ο εμβολιασμός του κόσμου, τόσο αυξάνει η πιθανότητα να εμφανιστεί μια παραλλαγή του ιού που θα μπορεί να ξεφύγει από τα υπάρχοντα τεστ, θεραπείες και εμβόλια.
Ο κορονοϊός αποκτά μεγαλύτερη γενετική ποικιλομορφία, και οι ειδικοί λένε πως αιτία είναι η υψηλή συχνότητα νέων περιστατικών.  Κάθε καινούργια μόλυνση δίνει στον ιό μια επιπλέον ευκαιρία να μεταλλαχθεί, καθώς δημιουργεί αντίγραφα του εαυτού του, απειλώντας να ανατρέψει την ως τώρα πρόοδο στον έλεγχο της πανδημίας.[…]»
«‘κάνουμε αγώνα δρόμου’ επειδή ο ιός ‘μπορεί να πέσει πάνω σε μια μετάλλαξη’ που θα τον κάνει πιο επικίνδυνο’ είπε […] ένας εξελικτικός βιολόγος […] του MIT και Harvard.»

Μια μέρα μετά, στις 20 του Γενάρη, ο επιδημιολόγος της επιστημονικής συμβουλευτικής ομάδας της κυβέρνησης Μ. Βωνιάτης [3] αναφέρθηκε σε αυτή τη νέα πραγματικότητα λέγοντας πως «Ο έλεγχος της πανδημίας μέχρι σήμερα ήταν να μπορούμε να διαχειριζόμαστε… ειδικά τα βαριά κρούσματα«. 

Το κλειδί σε αυτή την πρόταση είναι οι λέξεις «μέχρι σήμερα«.

ΜΕΧΡΙ ΣΗΜΕΡΑ… ΚΑΤΑΡΡΕΥΣΗ ΤΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΠΑΡΑΔΕΚΤΑ ΗΘΙΚΑ ΔΙΛΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΛΟΓΗΣ (TRIAGE)

«Μέχρι σήμερα» λοιπόν, ή ως το τέλος του 2020 το νωρίτερο [4], σπάνια εκφράζονταν επίσημα ανησυχίες για τον κίνδυνο από μεταλλάξεις.  Σχεδόν από την αρχή της πανδημίας η συζήτηση για τον έλεγχο της περιστρεφόταν γύρω από την διαχείριση του αριθμού των κρουσμάτων που χρειάζονται νοσοκομειακή περίθαλψη.  Από τις προτροπές για τήρηση των μέτρων στα ΜΜΕ, ως τις ανακοινώσεις του ΠΟΥ, όλοι αναφέρονται στην απειλή να «υπερφορτωθεί» ή και να «καταρρεύσει» το δημόσιο σύστημα υγείας δημιουργώντας ηθικά ανεπίτρεπτες καταστάσεις όπου αναλαμβάνοντας ακούσια ρόλο Θεού, οι γιατροί θα πρέπει να αποφασίζουν ποιος θα ζήσει και ποιος όχι.  Η άλγεβρα του αριθμού των μολύνσεων, και του ποσοστού που καταλήγει να χρειάζεται νοσηλεία και αναπνευστική υποστήριξη, του προστατευτικού εξοπλισμού των επαγγελματιών υγείας, των αναπνευστήρων και των κλινών στις ΜΕΘ κυριαρχεί στις συζητήσεις στα ΜΜΕ.  Στην Ιταλία, το «αδιανόητο» μετατρέπεται σε καθημερινή πραγματικότητα: «Ανταποκρίσεις από την Ιταλία περιγράφουν γιατρούς να δακρύζουν στους διαδρόμους των νοσοκομείων εξαιτίας των επιλογών που θα αναγκάζονταν να κάνουν» [5]

Γι’ αυτό στο πρώτο κύμα της πανδημίας έγιναν viral γραφικές παραστάσεις όπως η Figure 8.3 εδώ, ή αυτές που υπάρχουν στο σχετικό άρθρο της Wikipedia.  Σχεδίασα μια παραλλαγή αυτών των γραφικών παραστάσεων για να κάνω κατανοητό τον πυρήνα του Blame Game ενάντια στις κυβερνήσεις από την αριστερά και άλλους επικριτές των νεοφιλελεύθερων πολιτικών (σε αυτό το πνεύμα διατυπώθηκαν και οι αρχικές όπως και παλιότερες επικρίσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας [6]):

Σημαντικό χαρακτηριστικό των καμπύλων Α, Β και Γ (Πίνακες  1 και 2) για τον αριθμό των ασθενών που θα χρειαστούν νοσοκομειακή περίθαλψη, είναι ότι οι πιο χαμηλές και «εξομαλυμένες» τιμές  είναι και οι πιο επιμήκεις, χρειάζονται δηλαδή περισσότερο χρόνο για να μηδενιστούν.  Ο λόγος είναι ότι ο συνολικός αριθμός των ασθενών είναι ο ίδιος και για τις τρεις, και μηδενίζονται μόνο όταν επιτευχθεί η «ανοσία της αγέλης» [7], δηλαδή αφού μολυνθεί και αποκτήσει ανοσία το ίδιο ποσοστό του συνολικού πληθυσμού. Ίδιο, οπότε θα είναι και το ποσοστό που θα νοσήσει βαριά[8]

Όμως παρόμοιος είναι και ο κίνδυνος να προκύψουν επικίνδυνες μεταλλάξεις για όλες τις καμπύλες, μιας και η πιθανότητα τους εξαρτάται από τον αριθμό των μολύνσεων.  Αυτό δεν θα ισχύσει μόνο στην περίπτωση όπου εμβολιαστεί σημαντικό ποσοστό του πληθυσμού και αποκτήσει ανοσία χωρίς να νοσήσει [9].

Η καμπύλη Α που προβάλλει πάνω από την στικτή γραμμή των δυνατοτήτων του συστήματος υγείας περιγράφει την «αδιανόητη» κατάρρευση του συστήματος αυτού, όπου θα εμφανιστεί η ηθικά απαράδεκτη [10] ανάγκη «διαλογής» [11].  Η καμπύλη Β υποθέτει ανεκτά μέτρα, αλλά όχι αρκετά για να αποφύγει τελείως την «διαλογή» και τους θανάτους από την ανικανότητα του συστήματος υγείας να περιθάλψει όσους «περισσεύουν». Ενώ αντίθετα, η καμπύλη Γ, που εξασφαλίζει ότι κανείς δεν θα αφεθεί να πεθάνει τη στιγμή που η επιστήμη έχει τα μέσα να τον σώσει, απαιτεί επώδυνα, αυστηρά έως  και αυταρχικά μέτρα, και τον κίνδυνο αντιδημοκρατικών πολιτικών. 

Η επίτευξη λοιπόν της «εξομαλυμένης» ή «ισοπεδωμένης» καμπύλης ώστε να μη προβάλλει πάνω από την γραμμή των δυνατοτήτων του συστήματος υγείας, το «flattening of the curve» όπως έγινε παγκόσμια γνωστό, έγινε η Μέκκα της σωστής διαχείρισης της πανδημίας.  Από απλά πράγματα, όπως να πληροφορηθεί και να πεισθεί ο κόσμος να εφαρμόζει τις οδηγίες για πλύσιμο χεριών, μάσκα και κοινωνική αποστασιοποίηση, ως πιο επεμβατικές κρατικές  παρεμβάσεις από περισσότερα τεστ και ιχνηλατήσεις ως το κλείσιμο των αεροδρομίων και των σχολείων και τα αυστηρά lockdown, δικαιολογούνταν και κρίνονταν μέχρι πρότινος από την ικανότητα τους να συμπιέσουν την καμπύλη των βαριά ασθενών κάτω από τις δυνατότητες των συστημάτων υγείας. 

Παράλληλα τονίζονταν και η προσπάθεια αναβάθμισης αυτών των δυνατοτήτων ώστε να ανυψωθεί το όριο που δεν έπρεπε να ξεπερνάει η εξομαλυμένη καμπύλη (Βλέπε προηγούμενο γραφικό, Πίνακα 2: ΤΙ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΚΑΙ ΕΠΡΕΠΕ ΝΑ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ).  Αυτό θα ελάττωνε την ταλαιπωρία και τις οικονομικές επιπτώσεις των μέτρων, καθώς και τον κίνδυνο αντιδημοκρατικών εκτροπών από κυβερνήσεις με έφεση στον αυταρχισμό, αλλά εμποδίσθηκε από τη νεοφιλελεύθερη τσιγγουνιά όταν πρόκειται για δαπάνες που αφορούν τη δημόσια υγεία. 

Όμως η προσπάθεια να μην υπερφορτωθούν τα συστήματα υγείας δεν είναι ούτε ήταν η μόνη δυνατή στρατηγική αντιμετώπισης της πανδημίας.  Όπως γράφει το άρθρο «Lessons from New Zealand’s COVID-19 outbreak response» του γνωστού Αγγλικού ιατρικού περιοδικού The Lancet

«Στην απουσία ενός εμβολίου για τον… SARS-CoV-2, ή πολύ αποτελεσματικών φαρμακευτικών θεραπειών για την COVID-19, οι χώρες έχουν εφαρμόσει μια μεγάλη ποικιλία μη φαρμακευτικών παρεμβάσεων για να ελέγξουν την εξάπλωση του ιού.  Αυτές οι παρεμβάσεις διαφέρουν στο βαθμό της αυστηρότητας τους (δηλ. της αυστηρότητας των μέτρων) και το τελικό τους στόχο (δηλ., να  αποφευχθεί η υπερφόρτωση των συστημάτων υγείας, να περιορίσουν την εξάπλωση σε χαμηλά επίπεδα, ή να μειώσουν την εξάπλωση στο μηδέν, και να την κρατήσουν εκεί.»  

Το άρθρο αναφέρεται στα μέτρα που πήρε το κράτος που έγινε γνωστό για την (έστω προσωρινά) επιτυχημένη προσπάθεια εκμηδένισης της παρουσίας της νόσου:

«Η Νέα Ζηλανδία υιοθέτησε ένα σύνολο από μη φαρμακολογικές παρεμβάσεις με στόχο να μηδενίσουν την εξάπλωση της COVID-19.»

ΤΟ BLAME GAME: ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΗ ΚΑΤΑΠΙΕΣΗ ΑΠΟ ΤΑ ΜΕΤΡΑ

Από το πρώτο κύμα της πανδημίας  το αφήγημα της καταπίεσης εξαιτίας  των μέτρων περιορισμού των μολύνσεων καθόρισε το πολιτικό blame game, το «παιχνίδι επίρριψης ευθυνών» (Χρησιμοποιώ εδώ τον όρο όχι όπως συνηθίζεται υποτιμητικά, αλλά για λόγους συντομίας και κωδικοποίησης).  Έως  το τέλος του 2020 δεν ήταν ακόμα καθαρό πότε θα υπήρχε η δυνατότητα μαζικού εμβολιασμού, ενώ η πιθανότητα επικίνδυνων μεταλλάξεων του ιού δεν αποτέλεσε μέρος της δημόσιας συζήτησης [12].  Ήταν λοιπόν και εύκολο αλλά και θεμιτό για την αριστερά να στηρίξει την κριτική της ενάντια στη νεοφιλελεύθερη κυβέρνηση στα προβλήματα  που δημιουργούσαν τα μέτρα στον πληθυσμό: από δυσφορία έως οικονομική ανασφάλεια και ανέχεια ακόμα.  Μέτρα σκληρά, η ανάγκη των οποίων αποδίδονταν στις αδυναμίες του εξασθενημένου λόγω νεοφιλελευθερισμού συστήματος υγείας και στην άρνηση της κυβέρνησης να το αναβαθμίσει. Για παράδειγμα, κείμενο της ΕΔΟΝ έθετε το ζήτημα:

Η Κυβέρνηση Αναστασιάδη μέσα από την πολιτική της υποχρηματοδότησης […] οδήγησε τα δημόσια νοσηλευτήρια σε μαρασμό, αποδυνάμωση, υποστελέχωση… αντιλαμβανόμενη την οριακή κατάσταση του συστήματος υγείας και των νοσηλευτηρίων προχώρησε στο LOCKDOWN το οποίο αποτελούσε από μόνο του έκφραση αδυναμίας του συστήματος να ανταποκριθεί σε πιθανά αυξημένα κρούσματα και παραδοχή ότι χρειαζόμασταν τον χρόνο να προετοιμαστούμε

Στη γλώσσα της γραφικής μας παράστασης, η ανάγκη καταπιεστικών μέτρων για συμπίεση της καμπύλης των ασθενών που χρειάζονται νοσοκομειακή περίθαλψη, οφείλεται στις δεξιές νεοφιλελεύθερες «εξοικονομήσεις» [13], που χαμήλωσαν τη γραμμή των δυνατοτήτων του συστήματος υγείας. Αυτή ήταν μια σωστή και επιβεβλημένη κριτική, το επαναλαμβάνω. Τώρα όμως ο κίνδυνος από τις μεταλλάξεις και η δυνατότητα εμβολιασμού σημαίνουν ότι μια τέτοια καταδίκη της νεοφιλελεύθερης τσιγγουνιάς στην δημόσια υγεία δεν βρίσκει πια κέντρο. 

Η τάση αμφισβήτησης της αναγκαιότητας ακόμα και αυστηρών υγειονομικών μέτρων, ξεχείλισε προς άλλες κατευθύνσεις, με ακραία έκφρασή τους αρνητές της ίδιας της ύπαρξης του COVID-19 και κάθε μορφής μέτρων για την αντιμετώπιση της.  Εκτός από την αριστερά, εκτός και από την άκρα δεξιά, από νωρίς άρχισαν να γκρινιάζουν για τα μέτρα και οι μεγάλες εργοδοτικές οργανώσεις. Αυτές δεν έδειξαν, βέβαια, καμμιά διάθεση να συνδέσουν τις αντιρρήσεις τους με την ανεπάρκεια του συστήματος υγείας.  Τέλος, και οι τρεις προσεγγίσεις – αριστερή αντινεοφιλελεύθερη, νεοφιλελεύθερη ΟΕΒ και ΚΕΒΕ, ανορθολογιστών αρνητών – πλαισιώθηκαν από μια τάση να αντικρισθούν τα μέτρα με νομικά κριτήρια, «αναλογικότητας», «συνταγματικότητας» και «παραβίασης ανθρωπίνων δικαιωμάτων».

Ο ΣΚΑΝΔΑΛΙΑΡΗΣ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ MURPHY: ΟΤΙ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΠΑΕΙ ΣΤΡΑΒΑ, ΘΑ ΠΑΕΙ

Η δραματική αύξηση του αριθμού των μολύνσεων παγκόσμια προκάλεσε την ανάδυση του κινδύνου των μεταλλάξεων, που επιβάλλει να ξανασκεφτούμε τι αποτελεί δόκιμο και τι μη-δόκιμο  περιεχόμενο στο blame game. Βρισκόμαστε τώρα στην περιοχή της εφαρμογής ενός διεστραμμένου νόμου, του «Νόμου του Murphy» που λέει απλά: «Ότι μπορεί να πάει στραβά, θα πάει στραβά«.  Ένας «νόμος» που φαίνεται ότι υιοθετήθηκε ένθερμα στην αεροδιαστημική μηχανική (λογικό, αφού μια συντριβή αεροσκάφους ή διαστημικού οχήματος έχει ανεπανόρθωτες  επιπτώσεις).  Αργότερα η φράση έγινε ο φόβος και ο τρόμος των προγραμματιστών ηλεκτρονικών υπολογιστών – έχω προσωπική εμπειρία .  

Τον λόγο και τις προϋποθέσεις αυτής της ακραία απαισιόδοξης πρόβλεψης διατύπωσε ο μαθηματικός Augustus De Morgan: «μια αλήθεια της θεωρίας, που έχει επιβεβαιώσει πλήρως η πράξη, είναι πως οτιδήποτε μπορεί να συμβεί θα συμβεί αν δοκιμάσουμε αρκετές φορές«.

Για τις επικίνδυνες μεταλλάξεις, η κρίσιμη φράση είναι «αν δοκιμάσουμε αρκετές φορές«.  Η εμφάνιση στο τέλος του 2020 όχι μόνο μιας αλλά δύο τουλάχιστον επικίνδυνων μεταλλάξεων οφείλεται στην αύξηση της παρουσίας, του πολλαπλασιασμού του SARS-CoV-2 στον πλανήτη, και τις ευκαιρίες που αυτή έδωσε στον ιό να μεταλλαχθεί.  Αν το ζητούμενο είναι να περιοριστεί η δυνατότητα του ιού να «δοκιμάσει αρκετές φορές» [14], έχει ζωτική σημασία τα μέτρα να πετύχουν κάτι ανεξάρτητο από τις δυνατότητες των συστημάτων υγείας: Ο στόχος είναι να ελαττωθεί ο αριθμός όχι πια των βαριά ασθενών μόνο, αλλά των ίδιων των μολύνσεων από τον ιό – όσο περισσότερο γίνεται, και όχι όσο επιβάλλουν οι δυνατότητες των συστημάτων υγείας. [15]

Στο άρθρο του Associated Press οι ειδικοί το θέτουν ευθέως:

«‘Πρέπει άμεσα να κάνουμε ότι μπορούμε […] για να περιορίσουμε όσο είναι δυνατόν την μετάδοση’ είπε ο δρ. Michael Mina του Πανεπιστημίου Harvard ‘Ο καλύτερος τρόπος να εμποδίσουμε την εμφάνιση μεταλλαγμένων στελεχών είναι να επιβραδύνουμε την μετάδοση’ […]

‘Βλέπουμε πολλές παραλλαγές, υική ποικιλομορφία, επειδή υπάρχει πολύς ιός εδώ’ και η μείωση των νέων μολύνσεων είναι ο καλύτερος τρόπος να το περιορίσουμε, είπε […] ένας ειδικός στις μολυσματικές ασθένειες»

Έτσι παρόλο που συνεχίζει να είναι απαραίτητη η συμπίεση της καμπύλης των βαριά ασθενών ώστε να βρίσκεται στα όρια «χωρητικότητας» του συστήματος υγείας, δεν είναι πλέον αρκετό αυτό ως κριτήριο των πολιτικών αντιμετώπισης της COVID-19.  Η «εξομάλυνση της καμπύλης» με τα οποιοδήποτε μέτρα έχει πια στόχο να μειωθεί ο κίνδυνος εμφάνισης καταστροφικών μεταλλάξεων προτού επιτευχθεί το τέλος της πανδημίας μέσω της ανοσίας της αγέλης μέσω εμβολιασμού.  Όπως ακούστηκε και στη συνέντευξη του Μ. Βωνιάτη στο ΡΙΚ στις 20/1/2021:

Δημοσιογράφος :»Είδαμε και από πλευράς της Ευρωπαϊκής Επιτροπής μια προτροπή να προχωρήσει ο εμβολιασμός όσο γίνεται πιο γρήγορα για να προλάβουμε και τις μεταλλάξεις«
Βωνιάτης: «Σίγουρα … στη Μ. Βρετανία παρουσιάστηκαν νέα στελέχη επειδή ακριβώς ο ιός αφέθηκε στην αρχή να κυκλοφορήσει ελεύθερα.  Και αυτό έφερε μια εξάπλωση του ιού πολύ πιο ταχύτερη γενικότερα και του έδωσε τη δυνατότητα να δυναμώσει…  Τώρα αυτό που έχει σημασία είναι να μπορέσουμε να κρατήσουμε χαμηλά τα επίπεδα της πανδημίας σε όλες τις χώρες ή δυνατόν και να εμβολιάσουμε τον πληθυσμό ανά το παγκόσμιο.«

Σήμερα οι προτεραιότητες είναι:  Όσο το δυνατόν μεγαλύτερη μείωση του αριθμού των μολύνσεων, και περιορισμός της διάδοσης του ιού.  Επίσπευση των μαζικών εμβολιασμών.  Αυτά να εφαρμοστούν επιτυχώς Παγκόσμια.  

Είναι ακόμα ευθύνη της αριστεράς να μη εξαναγκαστεί η εργατική τάξη να πληρώσει πάλι τον λογαριασμό της αντιμετώπισης της πανδημίας.  Aυτό δεν είναι μόνο άδικο, αλλά συνδέεται άμεσα με την αποτελεσματική καταπολέμηση της πανδημίας.  Αυτή η προφανής πια ταξική ανισότητα είναι ο κύριος λόγος που αυξάνονται όχι μόνο οι ακραίοι αρνητές αλλά και όλοι όσοι εφαρμόζουν με αστυνομικό εξαναγκασμό, και άρα αναποτελεσματικά, τα απαραίτητα υγειονομικά μέτρα.  Μέτρα όπως: Η πραγματική – υλική και όχι μόνο «ηθική» – επιβράβευση των ηρωικών εργαζόμενων στο σύστημα υγείας [16] και σε άλλες ουσιώδεις υπηρεσίες. Η απευθείας βοήθεια προς τους εργαζόμενους που πλήττονται από την πανδημία αντί για τις γενναιόδωρες παροχές στους επιχειρηματίες.  Η εθνικοποίηση του τραπεζικού συστήματος για να αναλάβει το κράτος την ευθύνη κάλυψης των απλών ανθρώπων που η πανδημία έχει καταστρέψει οικονομικά.  Η ανάληψη από το κράτος όλων των ουσιωδών παραγωγικών λειτουργιών και η αναβάθμιση του κεντρικού σχεδιασμού, αντί για την εμμονή σε «άνοιγμα» επικίνδυνων οικονομικών δραστηριοτήτων, κυρίως του τουρισμού.  Αυτά θα έδιναν τη δυνατότητα να περιοριστούν οι κίνδυνοι από την εξέλιξη της πανδημίας, και από τις οικονομικές επιπτώσεις μετά την λήξη της.


[1] Η αύξηση των βαριά νοσούντων πέρα από τις δυνατότητες του συστήματος υγείας είναι «εθνικό» πρόβλημα, επηρεάζει τον πληθυσμό κάθε κράτους ξεχωριστά, με το δικό του εθνικό σύστημα υγείας.  Αντίθετα ο κίνδυνος από απειλητικές μεταλλάξεις που θα «μεταναστεύσουν» παντού, είναι παγκόσμιος πραγματικά «δεν γνωρίζει σύνορα» κατά το τετριμμένο κλισέ.

[2] Η αναλογία του πολέμου δεν αφορά μόνο «στρατιωτικό νόμο» και την αυταρχικότητα της εξουσίας. Πολύ πρόσφατα ο γνωστός ως πρώην μέλος της επιδημιολογικής ομάδας Λεόντιος Κωστρίκης χρησιμοποίησε την μεταφορά του πολέμου, διερωτώμενος για την απόφαση της κυβέρνησης να χρησιμοποιήσει το εμβόλιο της AstraZeneca, «πηγαίνεις στον πόλεμο με το ποιο φτηνό όπλο;»

Πριν ένα περίπου χρόνο μια διαδικτυακή ανταλλαγή μεταξύ του Noam Chomsky και ενός διανοούμενου του Μέρα25, (δες τη συζήτηση μετά τα 10 λεπτά) τονίζει δυο διαφορετικές αντιμετωπίσεις της πανδημίας μέσα από την αναλογία του πολέμου.  Για περισσότερα σε αυτό το θέμα, δες το άρθρο «Η Αναλογία του Πολέμου». Ακόμα όπως συμπεραίνει από την ανάλυση του ένας  μαρξιστής οικονομολόγος  «από τη στιγμή που θα τελειώσουν τα lockdown της πανδημίας, αυτό που χρειάζεται για να αναβιώσει η παραγωγή, οι επενδύσεις και η απασχόληση είναι κάτι σαν μια πολεμική οικονομία.  Όχι η διάσωση των μεγάλων επιχειρήσεων με παροχές και δάνεια ώστε να επιστρέψουν στην επιχειρηματική κανονικότητα.  Αυτή η οικονομική κρίση μπορεί μόνο να αντιστραφεί με μέτρα παρόμοια με αυτά που παίρνονται σε καιρό πολέμου, δηλαδή τεράστιες κυβερνητικές επενδύσεις, δημόσια ιδιοκτησία των στρατηγικών τομέων και κρατική καθοδήγηση των παραγωγικών τομέων της οικονομίας«

[3] μιλώντας στο Από Μέρα σε Μέρα του ΡΙΚ της 20/1/2021

[4] Όπως ανάφερε ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας στις 31/12/2020 «Στις 14 Δεκέμβρη 2020, οι αρχές του Ηνωμένου Βασίλειου ανάφεραν στον ΠΟΥ μια νέα ποικιλία… Προκαταρκτικά … ευρήματα … δείχνουν πως ο SARSCoV-2 VOC 202012/01  έχει αυξημένη μεταδοτικότητα«

[5]  Η τραγικότητα της πρότασης μεγαλώνει αν σκεφτούμε ότι το άρθρο από το οποίο προέρχεται η αναφορά, «The Toughest Triage — Allocating Ventilators in a Pandemic» («Η Δυσκολότερη Διαλογή – η κατανομή των αναπνευστήρων σε μια Πανδημία») δημοσιεύτηκε σε επαγγελματικό ιατρικό περιοδικό, το «The New England Journal of Medicine» (21/5/2020 https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/nejmp2005689 )
Ας μη μας διαφύγει πάντως μια τέτοια «διαλογή» γίνεται εδώ και πολλές δεκαετίες στον μη αναπτυγμένο κόσμο, που εκατοντάδες χιλιάδες παιδιά πεθαίνουν κάθε χρόνο από ασθένειες όπως η δυσεντερία, παρόλο που μπορούν «να προληφθούν και να θεραπευτούν«.

[6] Όπως γράφει αναφορά του 2007 από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας:  

«Ο κόσμος ποτέ δεν κατείχε ένα τόσο εξελιγμένο οπλοστάσιο παρεμβάσεων και τεχνολογιών για την θεραπεία των ασθενειών και την επιμήκυνση της ζωής.  Και όμως τα χάσματα στα υγειονομικά αποτελέσματα συνεχίζουν να διευρύνονται.  Ένα μεγάλο μέρος της κακιάς υγείας, ασθένειας, πρόωρων θανάτων και ταλαιπωρίας που βλέπουμε να υπάρχει σε τόσο μεγάλη κλίμακα είναι αχρείαστο, καθώς υπάρχουν διαθέσιμες αποτελεσματικές και φτηνές παρεμβάσεις για πρόληψη και θεραπεία. 

Η πραγματικότητα είναι απλή.  Η ισχύς των υπαρκτών παρεμβάσεων δεν ισούται με την δυνατότητα των συστημάτων υγείας να τα παρέχουν σε αυτούς που τα χρειάζονται περισσότερο, ολοκληρωμένα και σε ικανοποιητική κλίμακα«

[7] Ο αριθμός αυτός εξαρτάται από το ποσοστό του πληθυσμού (έχει αναφερθεί από 60% ως και 85%) που πρέπει να νοσήσει και να αποκτήσει ανοσία μέχρι να αναπτυχθεί η διαβόητη «ανοσία της αγέλης» που θα τερματίσει την πανδημία. Ο όρος «ανοσία της αγέλης» σήμαινε «μια μορφή έμμεσης προστασίας από μολυσματικές ασθένειες […] όταν ένα αρκούντως μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού έχει αποκτήσει ανοσία, με εμβολιασμό ή με προηγούμενη μόλυνση, ελαττώνοντας έτσι την πιθανότητα μόλυνσης για τα άτομα που δεν έχουν ανοσία «

Μετά την αρχή της πανδημίας ο όρος χρησιμοποιήθηκε, ιδιαίτερα στην Αγγλία για να περιγράψει την πολιτική να αφεθεί η ασθένεια να μεταδοθεί, χωρίς να παρθούν ιδιαίτερα μέτρα, ιδιαίτερα τέτοια που θα έβλαπταν την οικονομική δραστηριότητα, ως ότου επιτευχθεί αυτή η ανοσία της αγέλης. 

Όμως ακόμα και εκεί που οι κυβερνήσεις αποφάσιζαν να πάρουν αποτελεσματικά μέτρα, πάλι τελικός στόχος ήταν η «ανοσία της αγέλης», είτε σε μεγαλύτερο βάθος χρόνου είτε ως ότου αναπτυχθούν και εγκριθούν εμβόλια και εμβολιαστεί σημαντικό μέρος του πληθυσμού. Μέτρα όπως πολυάριθμα τεστ, εξαντλητικές ιχνηλατήσεις, επιμόρφωση του πληθυσμού σε «πλένομαι, κρατάω αποστάσεις, φορώ μάσκα», κλείσιμο σχολείων και επιχειρήσεων και lockdown στόχο είχαν να «πλατύνουν την καμπύλη» για να μην «καταρρεύσει το σύστημα υγείας» ώστε οι μολύνσεις, πάλι του 60% ως 85% του πληθυσμού, να κατανεμηθούν σε μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, να «ισοπεδωθεί η καμπύλη». 

[8] Τελείως αυθαίρετα, πες ότι για ένα πληθυσμό όπως το 1 εκατομμύριο της Κύπρου, πρέπει να μολυνθεί το 80%, δηλαδή 800.000 για επίτευξη «ανοσίας της αγέλης».  Αν από τους μολυσμένους με τον ιό αρρωσταίνει τόσο βαριά ώστε να χρειάζεται νοσοκομειακή περίθαλψη το 1%, τότε συνολικά θα χρειαστούν νοσοκομειακή περίθαλψη 8.000 άτομα, άσχετα με το πόσο γρήγορα θα γίνει αυτό.  Χωρίς εμβολιασμό, και οι τρεις καμπύλες στα γραφικά αντιπροσωπεύουν 8.000 άτομα.

[9] όπως θα δούμε παρακάτω αυτό είναι το σημαντικό τώρα που βρισκόμαστε μπρος στον «εφιάλτη των μεταλλάξεων»

[10] Αυτό είναι πολύ θεωρητικό βέβαια, σε μια εποχή που ανακοινώνονται χωρίς ντροπή από τα ΜΜΕ απωθήσεις πλοιαρίων με πρόσφυγες, ανάμεσα στους οποίους και μικρά παιδιά, και σε ένα κόσμο που μισό εκατομμύριο παιδιά κάτω των πέντε ετών πεθαίνουν κάθε χρόνο από διάρροια, μια ασθένεια για την οποία υπάρχει και πρόληψη και θεραπεία

Η νεοφιλελεύθερη υποβάθμιση των συστημάτων υγείας σημαίνει ότι διαχρονικά ένας αριθμός φτωχών ανθρώπων πεθαίνει ενώ θα μπορούσε να σωθεί.  Ένα μόνο παράδειγμα οι περιπτώσεις, όχι και τόσο σπάνιες, στις οποίες τα ασθενοφόρα αργούν. Από την άλλη, θεωρούμε όλοι ότι πρέπει πάντα να μπορεί να ειπωθεί ότι κάποιος πέθανε «παρ΄ όλο που γιατροί και νοσηλευτές έκαναν ότι ήταν ανθρωπίνως δυνατόν».  Ίσως αυτό να είναι εξωπραγματικό, αλλά είναι μια «υποκρισία» απαραίτητη για να διατηρήσουμε την ανθρωπιά μας. 

[11] «διαλογή» είναι η ελληνική απόδοση του πιο εξειδικευμένου ξενικού όρου triage, που χρησιμοποιείται κυρίως για τις ανάγκες περίθαλψης σε πόλεμο ή σε άλλες εξαιρετικά μεγάλες καταστροφές με πολλά θύματα σε μικρό χρονικό διάστημα.  Το νοσηλευτικό προσωπικό υποχρεώνετε να χρησιμοποιήσει κάποια κριτήρια για να «διαλέξει» ποιους θα περιθάλψει άμεσα και ποιους όχι, στην πράξη ποιους θα αφήσει να πεθάνουν αβοήθητοι.

[12] ή τουλάχιστον ανάμεσα στους μη ειδικούς, δύσκολο να πιστέψει κανείς ότι οι επιδημιολόγοι δεν είχαν υπόψη τους τους κινδύνους από δυσάρεστες ως καταστροφικές μεταλλάξεις.

[13] Δες για παράδειγμα: “Healthconomic Crises”: Public Health and Neoliberal Economic Crises.  Επίσης European Observatory on Health Systems and Policies: Reducing hospital beds 2004 ιδιαίτερα σελ. 5 Fig. 1

[14] Κάθε φορά που «αναπαράγεται» ο ιός, που δημιουργείται ένα αντίγραφο του, έχουμε και μια «δοκιμή» από αυτές στις οποίες αναφέρεται ο μαθηματικός De Morgan, μια ακόμα ευκαιρία «λάθους αντιγραφής», δηλαδή μετάλλαξης, και έτσι μια ακόμα ευκαιρία για μια καταστροφική μετάλλαξη.  Αν θέλετε αριθμούς, ο πληθυσμός της Γης πλησιάζει τα 8 δισεκατομμύρια, από τα οποία φαίνεται ότι η μεγάλη πλειοψηφία δεν έχει καμμιά σχεδόν ανοσία στον νέο ιό και είναι υποψήφιοι να μολυνθούν.  Πόσες «δοκιμές», πόσες αναπαραγωγές του ιού μπορούν να συμβούν σε μια μόνο μόλυνση, ενός μόνο ατόμου; Διαβάστε το  SARS-CoV-2 (COVID-19) by the numbers, για μια γεύση.

Εξάλλου η εμφάνιση της πανδημίας οφείλεται και αυτή στην ενεργοποίηση του νόμου του Murphy, από την καπιταλιστική παραγωγή.  Για περισσότερες λεπτομέρειες δες το  Socialism in a time of pandemics, το οποίο ανάμεσα σε άλλα γράφει για τις:

«δυνατότητες των μεγάλων γεωργικών εταιρειών να λειτουργήσουν σαν γιγάντιο petridish [δοχείο παρόμοιας χρήσης με δοκιμαστικό σωλήνα] για την δημιουργία και διάδοση νέων ασθενειών. Μονοκαλλιέργειες οικιακών ζώων, σφηνωμένα μαζί σε μεγάλους αριθμούς, έχουν ως αποτέλεσμα υψηλούς ρυθμούς μετάδοσης …«

[15] H τακτική να απομονωθούν οι ηλικιωμένοι και οι ευπαθείς ομάδες και να αφεθεί ανεξέλεγκτη η διασπορά του ιού στους νέους, όπως για παράδειγμα προτείνει ιατρικό άρθρο με τίτλο «COVID-19: Protecting the Vulnerable and Opening the Economy» «COVID-19: Προστασία των Ευάλωτων και Άνοιγμα της Οικονομίας», δεν υπολογίζει τους κινδύνους μετάλλαξης.

[16] Ισχύει και εδώ η πρόσφατη περιγραφή των προβλημάτων των νοσοκόμων στις ΗΠΑ, και η δήλωση του Bernie Sanders, ότι «Βρίσκονται στην πρώτη γραμμή του αγώνα μας εναντίον της COVID-19.  Είναι ήρωες και έτσι πρέπει να τους φερθούμε«.