«Αποκεντρωμένη»  Ομοσπονδία: όχι μόνο κακιά πρόφαση — πολύ χειρότερα

του Αλμπέρτο Φλωρεντίν

||| Από την Αποκέντρωση στη Λειτουργικότητα και τον EastMed

Στις 7 Νοεμβρίου, το επόμενο πρωί μετά το διάγγελμα του Αναστασιάδη, μιλώντας στο ΡΙΚ1 ο Μιχάλης Παπαπέτρου τόνισε κάποια προφανή πράγματα: «Παρόλο ότι [το διάγγελμα] όπως ανακοίνωσε ο Πρόεδρος … είχε σαν στόχο να αναλύσει ή να εξηγήσει την πρόταση του για αποκέντρωση, στην πραγματικότητα επικεντρώθηκε κατά κύριο λόγο στην ανάλυση του κεφαλαίου λειτουργικότητα της λύσης» ενώ «η επίκληση της λειτουργικότητας ήταν μια προσχηματικότητα και τίποτε άλλο»[1]

Ο Παπαπέτρου είπε ακόμα: «Εμένα με φόβισε κάτι πάρα πολύ.  Όταν επροκλήθηκε ο πρόεδρος να εξηγήσει γιατί δεν δέχεται την μία τουρκοκυπριακή ψήφο, έφερε το παράδειγμα του EastMed»  [2].  Αυτό το υπόδειγμα μη-παραδείγματος [3] σωστά θεωρήθηκε το πιο… ας το πούμε εντυπωσιακό μέρος της συνέντευξης. Αλλά η δήλωση του Παπαπέτρου πως αυτό «τον φόβισε πάρα πολύ» πέτυχε διάνα, αυτό ήταν το μέρος του Διαγγέλματος που ανάδειξε τον επικίνδυνο τυχοδιωκτισμό της δεξιάς.   Αυτά πρέπει να κυριαρχήσουν στη πολιτική συζήτηση.

Αλλά δεν πρέπει να αγνοήσουμε και την «αποκέντρωση».

||| Η «Αποκέντρωση» δεν είναι μόνο μια δικαιολογία

Ο γνωστός σχολιαστής και συγγραφέας σε θέματα Κυπριακού Χρυσόστομος Περικλέους είχε δίκιο όταν παρατήρησε στις 11 Οκτώβρη ότι:

«τα περί χαλαρής ομοσπονδίας του Προέδρου δεν μπορεί να ιδωθούν παρά σαν μια απελπισμένη προσπάθεια για επανέναρξη της ειρηνευτικής …  διαδικασίας … του τύπου «πτου ξανά π’ αρχής» που θα τραβήξει στον χρόνο… Οπότε μένει και η UNFICYP και προχωρούν και τα ενεργειακά μας…»

Υπάρχουν ωστόσο σοβαροί λόγοι που η πρόταση για χαλαρή ή αποκεντρωμένη ομοσπονδία δεν πρέπει να αντιμετωπισθούν σαν απλή πρόφαση, σαν τυχαία επιλεγμένη παρελκυστική τακτική:

  • Η κυβέρνηση Αναστασιάδη μπορεί να την δικαιολογήσει, τουλάχιστον στο Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα (ΕΛΚ). Όπως θα δούμε το ΕΛΚ χαρακτηρίζει ως ορθή και κοινωνικά ωφέλιμη «αποκέντρωση» τα μέτρα κατεδάφισης του Κράτους Πρόνοιας.
  • Δεν αληθεύει ότι «αυτός ο όρος δεν έχει επεξηγηθεί και υπάρχει πλήρης σύγχυση» όπως είπε για παράδειγμα το ΔΗΚΟ. Το τι εννοεί ο Αναστασιάδης με αυτόν τον όρο, εκτός που προκύπτει  από την ίδια την ιδεολογία του ΔΗΣΥ και του ΕΛΚ, έχει επίσης καταγραφεί σε σημαντικές προτάσεις για την λύση του Κυπριακού τις οποίες ο ΔΗΣΥ είχε πιέσει την τ/κ πλευρά να δεχτεί από το 2016 και 2017, και με τις οποίες ο «ενδιάμεσος χώρος» δεν είχε κανένα πρόβλημα.
  • Είναι πράγματι πρόταση που ο Αναστασιάδης είχε κάνει πριν 8 χρόνια στο Εθνικό Συμβούλιο, όπως ανάφερε ο Μ. Παπαπέτρου στις 7/12 στο ΡΙΚ. Έτσι, πέρα από τον τωρινό εργαλειακό της ρόλο για να καθυστερήσει την διαδικασία των συνομιλιών, είναι μια πρόταση που ο ΔΗΣΥ θα προσπαθήσει να επιβάλλει αν επιδιώξει συμφωνία/λύση στο μέλλον.
  • Αν επικρατήσει η πολιτική αυτής της συναγερμικής «αποκέντρωσης» σε μια μελλοντική λύση, θα επηρεάσει αρνητικά την βιωσιμότητα της και τις λίγες έστω ελπίδες που υπάρχουν, στο σύγχρονο ταραγμένο διεθνές περιβάλλον, για ειρήνη στο νησί.

Για αυτό πρέπει να ασχοληθούμε και με την «αποκεντρωμένη ομοσπονδία», παρόλο που σίγουρα είναι πιο επείγοντα τα ζητήματα του EastMed, της μιας θετικής τ/κ ψήφου – «λειτουργικότητας», ή πιο πρόσφατα του ΝΑΤΟ και της σύσφιγξης των σχέσεων Κυπριακής Δημοκρατίας και ΗΠΑ.

||| Η «Αποκέντρωση» της «Επικουρικότητας»: «Θεμελιώδης Αρχή» Ταξικού Πολέμου

Είναι λοιπόν η πρόταση της «χαλαρής ομοσπονδίας/αποκέντρωσης» απλά μια δικαιολογία;  Αντιτίθενται πράγματι σε αυτήν ακόμα και στελέχη του ΔΗΣΥ που  διαφώνησαν ανοιχτά, όπως η Ξένια Κωνσταντίνου που στις 22 Οκτώβρη έγραψε άρθρο με τον προκλητικό τίτλο «Γιατί διαφωνώ με την αποκεντρωμένη ομοσπονδία«;

Μετά από κάποιες αεράτες και υπερβολικές γενικότητες για τα κακά της αποκέντρωσης και τα καλά της ισχυρής κεντρικής κυβέρνησης, η Ξένια Κωνσταντίνου τελειώνει το άρθρο της γράφοντας:

«η μόνη λειτουργική αποκέντρωση που πιστεύω ότι θα μπορούσε … να λειτουργεί με τρόπο επωφελή είναι να ενισχυθεί η αρχή της επικουρικότητας και να δοθούν μεγαλύτερες εξουσίες και προϋπολογισμοί σε τοπικό επίπεδο για διευκόλυνση της ζωής των πολιτών.»

Μα… ακριβώς αυτή την αποκέντρωση εννοεί και ο Αναστασιάδης.  Όταν η Κωνσταντίνου μιλάει για «αποκέντρωση» για τη «διευκόλυνση της ζωής των πολιτών» αναφέρεται στο ίδιο είδος προβλημάτων και εξουσιών/αρμοδιοτήτων με αυτά για τα οποία ο φιγούρας και καθαρευουσιάνος Πρόεδρος της Δημοκρατίας χρησιμοποιεί τον όρο «καθ’ ημέραν ζωή των πολιτών».  Πόσο λογικό εδώ που τα λέμε πρέπει να φαίνεται στον Αναστασιάδη και τους όμοιους του ότι θέματα όπως ο EastMed αφορούν μόνο τις ελίτ που τα καταλαβαίνουν, όχι τους καθημερινούς πολίτες, τους απλούς ανθρώπους, αυτούς που το μόνο που χρειάζονται είναι «διευκόλυνση της ζωής» τους.

Εκείνο όμως που βγάζει στη φόρα τα άπλυτα του ΔΗΣΥ είναι η αναφορά της Ξένιας Κωνσταντίνου στην «επικουρικότητα».  Αυτή η αναφορά δείχνει γιατί οι δήθεν «ιδέες… τροφή για σκέψη«, ότι τάχα ο Αναστασιάδης δεν ήταν σίγουρος για τι είδους αποκέντρωση ήθελε, ήταν φτηνό επικοινωνιακό κόλπο.  Ότι η διαφωνία της Ξένιας Κωνσταντίνου είναι σικέ.  Ότι δεν πρέπει να μας πείθει η «σύγχυση» του ΔΗΚΟ ή ακόμα και τα «δεν κατάλαβα ποιες εξουσίες θέλει ο Πρόεδρος  να μεταφερθούν, λέγοντας αποκεντρωμένη ομοσπονδία» (Α. Μαρκίδης στη Καθημερινή 16/12/18).  Και ακόμα ότι ζωτικό για τους εργαζόμενους του νησιού δεν είναι οι πολλές ή λίγες επιτροπές στο κεντρικό κράτος (όπως είπε πχ ο Μαρκίδης [4] στην ίδια συνέντευξη), αλλά ποιες λειτουργίες και αρμοδιότητες του Ομόσπονδου κράτους θα «αποκεντρωθούν», θα ανατεθούν στα Ομόσπονδα κρατίδια.

Ποιες θέλει ο ΔΗΣΥ να είναι αυτές το ξεκαθαρίζει η «αρχή της επικουρικότητας», που κατέχει κεντρική θέση στην ιδεολογία του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος (ΕΛΚ), του οποίου περήφανο μέλος είναι ο ΔΗΣΥ.  Σύμφωνα λοιπόν με το Πρόγραμμα του ΕΛΚ  οι «κοινές θεμελιώδεις αξίες»  του είναι «η αξιοπρέπεια της ανθρώπινης ζωής σε κάθε στάδιο του βίου, η ελευθερία και η υπευθυνότητα, η ισότητα και η δικαιοσύνη, η αλήθεια, η αλληλεγγύη και η επικουρικότητα»

Οι περισσότερες από αυτές τις «θεμελιώδεις αξίες» είναι γενικόλογες κοινοτοπίες – αν εξαιρέσει κανείς ότι η «ελευθερία και η υπευθυνότητα» προορίζονται η πρώτη υπέρ των επιχειρηματιών και η δεύτερη κατά των εργαζομένων.  Όχι όμως η «επικουρικότητα«.  Είναι αυτή η σχετικά άγνωστη λέξη/έννοια, γνωστή στα αγγλικά ως “subsidiarity”, που έχει το ζουμί.

Η «αρχή της επικουρικότητας» προτείνει μια συγκεκριμένη μορφή αποκέντρωσης:

«υποδεικνύει πως οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται και οι υπηρεσίες να προσφέρονται στο πλησιέστερο προς τους πολίτες σημείο. Εφόσον μπορούν, η οικογένεια, η γειτονιά ή η πολυκατοικία, η εκκλησία, η τοπική κοινότητα και οι σύλλογοι, να ανταποκριθούν με επάρκεια σε μια ανάγκη ή σε ένα πρόβλημα, τότε πρέπει να το κάνουν εκείνοι. Όπου αδυνατούν, εκεί επιλαμβάνεται πλέον, ο Δήμος κι η Περιφέρεια κι όπου αυτοί αποδεικνύονται αναποτελεσματικοί τότε είναι δουλειά της κεντρικής κυβέρνησης» (Αρχή της Επικουρικότητας Αρχή Ελευθερίας, Συμμετοχής και Ευθύνης Δρ Νίκος Γιαννής | Copyright Νίκος Γιαννής, ΚΕΦΙΜ-Μάρκος Δραγούμης)

Στην πραγματικότητα η «αρχή της επικουρικότητας» προτείνει την αποκέντρωση με στόχο η εξυπηρέτηση των αναγκών των απλών εργαζομένων να γίνεται με τρόπο που να απαλλάσσει όσο το δυνατόν περισσότερο το κράτος από την υποχρέωση να ανταποκριθεί σε αυτές.  Δεν είναι τυχαίο λοιπόν που ο Αναστασιάδης στο διάγγελμα του αναφέρθηκε σε αποκέντρωση όσων «εξουσιών αφορούν την καθ’ ημέραν ζωή των πολιτών«, δηλαδή την εξυπηρέτηση των αναγκών των καθημερινών, απλών ανθρώπων.

Το 1991 [6] η κατεδάφιση του Κράτους Πρόνοιας στις  δυτικές αστικές δημοκρατίες είχε ήδη προχωρήσει αρκετά, και ήταν έτοιμη να απογειωθεί μετά την πτώση του «υπαρκτού σοσιαλισμού».  Τότε ο Πάπας Ιωάννης Παύλος II σε εγκύκλιο του, επικαλούμενος την αρχή της επικουρικότητας έδωσε σε αυτή την καταστροφική διαδικασία χριστιανική «πνευματική» κάλυψη:

«Τα τελευταία χρόνια το εύρος της [κρατικής] παρέμβασης έχει γνωρίσει μια τεράστια διεύρυνση, που έφτασε στο σημείο να δημιουργηθεί ένα νέο είδος κράτους, το λεγόμενο ‘Κράτος Πρόνοιας’… υπερβολές και καταχρήσεις… έχουν προκαλέσει πολύ έντονες κριτικές του Κράτους Πρόνοιας, ώστε να αποκαλείται και ‘Κράτος Κοινωνικής Βοήθειας’.  Οι δυσλειτουργίες και τα ελαττώματα του Κράτους Κοινωνικής Βοήθειας οφείλονται στην έλλειψη κατανόησης των λειτουργιών τις οποίες είναι πρέπον να εκπληρώνει το Κράτος.  Για αυτές πρέπει να γίνεται σεβαστή η αρχή της επικουρικότητας: μια κοινότητα ανώτερης τάξης δεν πρέπει να επεμβαίνει στην εσωτερική ζωή μιας κοινότητας κατώτερης τάξης, στερώντας αυτή τη τελευταία από τις λειτουργίες της.»

Και υποστήριξε την ανάληψη του κύριου βάρους της ευθύνης για την κοινωνική πρόνοια από την μεγάλη αγάπη της εκκλησίας και της δεξιάς, την οικογένεια:

«Για να ξεπεραστεί ο πλατιά διαδεδομένος στις μέρες μας ατομικισμός, χρειάζεται μια συγκεκριμένη δέσμευση στην αλληλεγγύη και την ελεημοσύνη, ξεκινώντας από την οικογένεια, με την αλληλοϋποστήριξη του συζύγου και της συζύγου και την φροντίδα της κάθε γενεάς για τις άλλες. Από αυτή την άποψη μπορεί και η οικογένεια να θεωρηθεί μια κοινότητα εργασίας και αλληλεγγύης.»

Αυτές οι φτηνές ηθικολογίες σήμαιναν πολλά για το μεγάλο κεφάλαιο το οποίο αντιπροσωπεύουν  το ΕΛΚ και τα μεγάλα χριστιανοδημοκρατικά κόμματα-μέλη του: Μπορούσε να αυξήσει τα κέρδη του πληρώνοντας σημαντικά λιγότερους φόρους για τα κοινωνικά προγράμματα του κράτους.

||| Η επικουρικότητα στην Κυπριακή Δημοκρατία…

Αλλά η σοφία του Ιωάννη Παύλου II βολεύει μια χαρά και το ελληνορθόδοξο ΔΗΣΥ. Παραδείγματα είναι η «στόχευση» από το ΔΗΣΥ της λεγόμενης σύνταξης της νοικοκυράς [7], αλλά και η πιο παράλογη ίσως πρόνοια του γραφειοκρατικού αυτού τέρατος που ονομάζεται Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα (ΕΕΕ): Στην λεγόμενη «οικογενειακή μονάδα» συμπεριλαμβάνονται και «τα ενήλικα παιδιά του [αιτητή] που είναι άγαμα και ηλικίας κάτω από 28 ετών, ανεξάρτητα του χώρου  διαμονής τους, εφόσον η διαμονή τους βρίσκεται στη Δημοκρατία» .  Έτσι το ΕΕΕ, που οι υπολογισμοί του βασίζονται στα εισοδήματα της «οικογενειακής μονάδας», επιβάλλει την πιο καθυστερημένη παπαδίστικη ηθική στους χτυπημένους από την κρίση εργαζόμενους και άνεργους.  Παρά τις αντιρρήσεις ΑΚΕΛ, ΕΔΕΚ και Οικολόγων για αυτή την πρόνοια, αυτή παρέμεινε με τις ψήφους του ΔΗΣΥ και του ΔΗΚΟ.

Η «επικουρικότητα» δικαιολογεί βέβαια και την συναγερμική εμμονή στην φιλανθρωπία και τον εθελοντισμό, τις ιδιωτικοποιήσεις, γενικά το «λιγότερο κράτος» για τους απλούς ανθρώπους και αυτά τα μίζερα «καθ’ ημέραν» προβλήματα τους.

 ||| …και στην μελλοντική «Αποκεντρωμένη» Ομοσπονδία

Έχοντας λοιπόν εφαρμόσει αυτή την θεόσταλτη – την υποστηρίζει ο αντιπρόσωπος του Θεού στη Γη – για το κεφάλαιο αρχή στην ελληνοκυπριακή κοινωνία, ο ΔΗΣΥ νοιώθει ότι αν τέλος πάντων υπάρξει κάποτε λύση του Κυπριακού, θα πρέπει και αυτή να στηρίζεται στην αποκέντρωση σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας.  Και πάνω από όλα, οι «καθ’ ημέραν» ανάγκες των απλών τουρκοκύπριων να μην βαρύνουν την κοινής ιδιοκτησίας ομοσπονδιακή κυβέρνηση.

Ο Συναγερμός είχε  φροντίσει να το εξασφαλίσει αυτό το 2016, μια περίοδο που φαίνεται ότι επιδίωκε σοβαρά τη συμφωνία για το Κυπριακό.  Ασχολήθηκα με το πως το έκανε σε ομιλία μου στο Συνέδριο Αριστερά και Κυπριακό 2017 και σε ένα μεγαλύτερο κείμενο, «Το Κυπριακό στον αστερισμό της Συνταγματικής Λιτότητας».  Είναι επίσης κατατοπιστική μια συνέντευξη του ΓΓ της ΠΕΟ Πάμπη Κυρίτση.  Ο αναγνώστης που θέλει να διαβάσει περισσότερα για το τι κρύβεται πίσω από τις τωρινές γενικόλογες αναφορές στην «χαλαρή» και κατόπιν «αποκεντρωμένη» ομοσπονδία, παραπέμπεται σε αυτά τα κείμενα. Εδώ αναγκαστικά θα αναφερθώ στο περιεχόμενο τους πολύ επιγραμματικά:

Πρώτον, ο Συναγερμός πίεζε το 2016 την τουρκοκυπριακή διαπραγματευτική ομάδα να δεχτεί την απαγόρευση των ελλειμματικών προϋπολογισμών και στα τρία Συντάγματα, το Ομοσπονδιακό και των δύο κρατιδίων.  Και δεύτερο, ο ΔΗΣΥ είχε απαιτήσει το 2017, παρά την προηγούμενη συμφωνία Χριστόφια – Ταλάτ, και παρά την καθαρή αντίθεση των ελληνοκυπριακών και τουρκοκυπριακών συνδικαλιστικών οργανώσεων, να λειτουργούν μόνιμα χωριστά, οικονομικά ανεξάρτητα συστήματα κοινωνικής πρόνοιας, συντάξεων και υγείας στα Ομόσπονδα κρατίδια.

Η συνταγματική απαγόρευση των ελλειμματικών προϋπολογισμών είναι μια ακραία νεοφιλελεύθερη απαίτηση.  Εκτός από αυτό, και οι δύο ρυθμίσεις θα δυσκολεύουν, αν δεν θα κάνουν πρακτικά αδύνατες, τις ροές χρημάτων από το Ομοσπονδιακό κράτος προς την κοινότητα που τυχόν θα τα χρειαστεί. Είναι δηλαδή ρυθμίσεις καθαρά στο πνεύμα της αρχής της επικουρικότητας, που αποκεντρώνουν τις ευθύνες προς τους εργαζόμενους, τους απλούς ανθρώπους γενικά, του Ομοσπονδιακού κράτους.  Ρυθμίσεις που αν εφαρμοστούν θα στενέψουν ασφυκτικά τον δρόμο για τους πιο σημαντικούς κοινούς αγώνες που θα μπορούν να διεξάγουν οι εργαζόμενοι των δυο κοινοτήτων.  Και για αυτό, ρυθμίσεις που θα υπονομεύσουν την βιωσιμότητα της Ομοσπονδιακής λύσης.

||| Φύκια για μεταξωτές κορδέλες

Πόσο προσβλητική ήταν αλήθεια η παρουσίαση στο διάγγελμα του Προέδρου της Δημοκρατίας αυτών των απαιτήσεων σε βάρος των απλών τουρκοκύπριων ως δήθεν προσφορά προς την τουρκοκυπριακή κοινότητα.  Μια προσφορά της κακιάς ώρας, για την οποία ωστόσο ζητήθηκε «εξισορροπητικό αντιστάθμισμα», να ισχύει η μια τ/κ ψήφος «μόνο εκεί και όπου η όποια απόφαση εκτελεστικού οργάνου μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τα ζωτικά συμφέροντα της τουρκοκυπριακής κοινότητας».   Αυτό το «αντιστάθμισμα» είναι μια απαίτηση να πάψει να υπάρχει ο «αποτελεσματικός», όπως προβλέπουν και οι συμφωνίες, πολιτικός έλεγχος από την τ/κ κοινότητα όχι μόνο για τον EastMed, αλλά και για άλλες επιτροπές που προφανώς την αφορούν, όπως της κεφαλαιαγοράς/ χρηματιστηρίου και ανταγωνισμού. [8]

Η λύση λοιπόν του γρίφου – τι θέλει επιτέλους ο Αναστασιάδης και η ε/κ δεξιά – δεν είναι και τόσο δύσκολη. Ο Αναστασιάδης και το μεγάλο κεφάλαιο που εκπροσωπεί θα ήθελαν, αν ήταν δυνατόν, μια ομοσπονδία πολύ χαλαρή σε ότι αφορά τις υποχρεώσεις τους προς τους τουρκοκύπριους εργαζόμενους (εδώ που τα λέμε, και προς τους ε/κ εργαζόμενους).  Και πολύ σφιχτή – όπως δείχνει το «παράδειγμα» του EastMed στο διάγγελμα – στον έλεγχο από την ελληνοκυπριακή ελίτ των σημαντικών τομέων της οικονομίας.

Θα είναι μια τέτοια ομοσπονδία βιώσιμη μακροπρόθεσμα;  Πιθανότατα όχι.  Αλλά στις σημερινές ομιχλώδεις διεθνείς οικονομικές και πολιτικές συνθήκες το κεφάλαιο γενικά, πόσο μάλλον το μικρό και πιο ανεύθυνο ε/κ κεφάλαιο, δεν μπορεί να δει πέρα από τη μύτη του. Το έμβλημα του θα μπορούσε να είναι «Ζήσε (το Επιχειρείν) για τη Στιγμή», και domani never comes.

||| Υστερόγραφο

Το κίνημα επαναπροσέγγισης χρωστάει πολλά στον Νιαζί Γκιζίλγιουρεκ, ο οποίος εδώ και δεκαετίες, από την  δύσκολη θέση ενός τουρκοκύπριου που ζει στην ελληνοκυπριακή Κυπριακή Δημοκρατία, καταφέρνει να προωθεί με πολύ ευαισθησία την επαναπροσέγγιση και αλληλοκατανόηση των δύο κοινοτήτων.

Όμως η πρόσφατη θέση του  πως η:

«Λειτουργικότητα ή μη δεν εξαρτάται από τη χαλαρή ή μη ομοσπονδία. …. Σύμφωνα με τη διεθνή εμπειρία, μια ομοσπονδία αν είναι λειτουργική ή όχι εξαρτάται από την κουλτούρα συμβιβασμού και αμοιβαίου σεβασμού και συναίνεσης»

Προκαλεί την ερώτηση πως αναπτύσσεται μέσα στους απλούς ανθρώπους, πως διατηρείται και δυναμώνει μια τέτοια κουλτούρα, και τι την φθείρει.  Διότι η στηριγμένη στην «αρχή της επικουρικότητας» αποκέντρωση κάθε άλλο παρά ουδέτερη είναι για αυτή την κουλτούρα.

Ο Νιαζί Γκιζίλγιουρεκ έχει και αυτός αγανακτήσει από την εθνικιστική στροφή του ΔΗΣΥ και τις προφάσεις περί λειτουργικού κράτους.  Δεν αμφισβήτησε ωστόσο τον Αναστασιάδη στο θέμα της αποκεντρωμένης ομοσπονδίας, επειδή η τουρκοκυπριακή πλευρά μπορεί να μην ενθουσιάστηκε αλλά ούτε αντέδρασε ιδιαίτερα έντονα, και ο Γκιζίλγιουρεκ έχει στο επίκεντρο της προσοχής του την διαδικασία επίτευξης συμφωνίας στο Κυπριακό, τη Λύση.

Παλιότερα αρκετοί ε/κ αριστεροί συμπλεύσαν με την συναγερμική δεξιά, πέρα από την προφανή ανάγκη αντιμετώπισης των σοβινιστικών επιθέσεων του «ενδιάμεσου χώρου» εναντίον όλων των μη λυσοφοβικών δυνάμεων.  Ήταν μια σύμπλευση που στηρίζονταν γενικά στην ελπίδα ότι η συναγερμική δεξιά είχε τη θέληση και την οικονομική-πολιτική δύναμη να πετύχει μια πολιτική συμφωνία, έστω με τους δικούς της όρους, και ότι μετά από αυτή τη συμφωνία, τη «Λύση», η λειτουργία ενός δικοινοτικού ομόσπονδου κράτους μπορούσε να επιτρέψει την συνεργασία των δύο κοινοτήτων, και έτσι τον πολυπόθητο μαρασμό των αντιδραστικών εθνικισμών που τις χωρίζουν.

Αυτή η ελπίδα δεν παίρνει υπόψη της ότι ο εθνικισμός της άρχουσας τάξης είναι πολύ πιο ευέλικτος, πιο συνειδητά υπολογισμένος, πιο εργαλειακός από αυτόν των απλών ανθρώπων.  Η «έκπληξη» της απότομης στροφής 180 μοιρών της συναγερμικής ηγεσίας, από τον πεφωτισμένο κοσμοπολιτισμό στον σκοταδισμό της φουστανέλας, έγινε μόλις αυτή έκρινε πως οι πολιτικές και οικονομικές εξελίξεις – όπως οι συμμαχίες για τους υδρογονάνθρακες και η εντύπωση ότι η Τουρκία (αυτο)απομονώνεται από την Δύση – έκαναν μια τέτοια στροφή συμφέρουσα.

Αυτό πρέπει να μας προβληματίσει.  Η ίδια η λέξη «Λύση» κρύβει τι σημαίνει στην πραγματικότητα μια επιτυχημένη κατάληξη των συνομιλιών και διαπραγματεύσεων για το Κυπριακό.  Θα βλέπαμε ίσως πιο καθαρά αν ονομάζαμε μια τέτοια κατάληξη πολιτικό διακανονισμό, αν την βλέπαμε ως ένα ορόσημο μέσα σε μια πορεία, και όχι σαν το τέλος της πορείας, όπως υποβάλλει η λέξη «λύση».  Δυστυχώς η ελληνοκυπριακή άρχουσα τάξη και η συναγερμική δεξιά θα μπορούν να κάνουν απότομες στροφές προς τον εθνικισμό και μετά από έναν τέτοιο διακανονισμό – όπως βέβαια και η τουρκοκυπριακή ελίτ – και τα αποτελέσματα τους μπορεί να είναι ακόμα χειρότερα από ότι θα ήταν χωρίς αυτόν τον διακανονισμό.

Μπορούμε ως Αριστερά να αμβλύνουμε τέτοιους κινδύνους αν αποκαλύπτουμε και καταγγέλλουμε με συνέπεια την επιθετικότητα της οικονομικής και πολιτικής ελίτ της δικής μας κοινότητας. Και ίσως πρέπει να είμαστε πιο προσεκτικοί πότε βάζουμε νερό στο κρασί μας για να μην δυσκολέψουμε την διαδικασία «λύσης», δηλαδή πολιτικού διακανονισμού, του Κυπριακού.

Σημειώσεις

[1] Είπε ακόμα πως «Σε αυτόν τον τόπο η λέξη λειτουργικότητα παραποιήθηκε και κακοποιήθηκε εδώ και μισό αιώνα.»  Μάλιστα σε άρθρο του (Σημερινή 11/11/2018) έγραψε ότι «η λειτουργικότητα χρησιμοποιήθηκε με σκοπιμότητα, ως εργαλείο εθνικιστικών δυνάμεων, για να υποσκάψουν, κυρίως, την λύση της Διζωνικής Ομοσπονδίας, αλλά και το Σύνταγμα της Ζυρίχης.»

[2] Μεταγράφω εδώ το μέρος των ερωταπαντήσεων που αφορούν τον EastMed.  Υπόψη ότι το Ομοσπονδιακό Υπουργικό Συμβούλιο στο οποίο αναφέρεται ο Αναστασιάδης έχει συμφωνηθεί να έχει τέσσερις τ/κ υπουργούς, άρα η μια θετική τ/κ ψήφος απαιτεί τη συμφωνία ενός μόνο τ/κ υπουργού  από τους τέσσερις.  Προσέξτε τα υπονοούμενα, το θράσος και την άνεση της απάντησης του Αναστασιάδη – «είναι απλό το θέμα και να μην το περιπλέκουμε», «με υποχρεώνετε να προχωρώ σε παραδείγματα και δεν θέλω να το κάνω», «δεν θέλω να κινδυνολογήσω»  – στην ερώτηση του δημοσιογράφου του «Πολίτη»:

Γιώργος Κακούρης: «κ. Πρόεδρε μιλάμε για ζωτικά συμφέροντα των τ/κ που πρέπει να διασφαλιστούν ώστε να τους δίνεται η συναπόφαση ή η θετική ψήφος. Αυτό όμως δεν χρειάζεται μια νέα ακόμα διαπραγμάτευση για να οριστούν; Θα καθυστερήσει η διαδικασία να μπούμε σε μια νέα συζήτηση για τούτα τα θέματα;»

Αναστασιάδης: «τι είναι ζωτικό συμφέρον, εάν παραδείγματος χάριν… να σας απαντήσω διότι είναι απλό το θέμα και να μην το περιπλέκουμε και να δημιουργούμε εικόνες που δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα. Εάν αποφασίσουμε πχ υπάρξει πρόταση ο ΦΠΑ εις την ε/κ συνιστώσα πολιτεία να είναι 17% ενώ στην τ/κ για να καλύπτονται τα ελλείματα 19%. Αυτό είναι μια δυσμενής διάκριση εις βάρος των τ/κ θα επηρεάσει την καθ΄ ημέραν ζωή αρνητικά των τ/κ. Θέλει παραδείγματα για να πεις τι είναι αυτό που επηρεάζει αρνητικά; Εάν είναι αρνητικά είναι αρνητικά και είναι εμφανέστατο. …  Ξέρετε, με υποχρεώνετε καμμιά φορά να προχωρώ σε παραδείγματα και δεν θέλω να το κάνω, αλλά είναι καλά γνωστόν πως για λόγους ενεργειακής ασφάλειας της Ευρώπης, έχει χρηματοδοτηθεί μελέτη για τον αγωγό που αποκαλείται EASTMED με 34 εκατομμύρια. Εάν αυτή η μελέτη αποδείξει ότι είναι βιώσιμο έργο, θα ζητηθεί να υπογράψουμε, η Κυπριακή Δημοκρατία ή η μετεξέλιξη της ΚΔ, το Ισραήλ η Ελλάδα και η Ιταλία. Σας ερωτώ αν φέρνοντας με γνωστές τις θέσεις της Τουρκίας και των τ/κ ότι ο αγωγός πρέπει να περάσει από την Τουρκία, έρχεται το θέμα στο Υπουργικό Συμβούλιο.  Πέστε μου ποια θα είναι η ψήφος των τ/κ.  Θα δοθεί μια θετική έστω ψήφος; Με υποχρεώνετε να προχωρήσω σε παραδείγματα για να καταλήξω πόσο αιτιολογημένη είναι η θέση πως πρέπει το δικαίωμα άσκησης θετικής ψήφου από την μια κοινότητα να γίνεται όταν αφορά τα συμφέροντα τα ζωτικής σημασίας, ή όταν κινδυνεύουν να παραβλαφτούν τα ζωτικής σημασίας συμφέροντα της. Υπάρχουν σωρεία άλλων παραδειγμάτων που μπορώ να δώσω, αλλά δεν [με έμφαση] θέλω να κινδυνολογήσω.  Θέλω να πω απλώς ότι υπάρχει πρόβλημα που πρέπει να το αντιμετωπίσουμε.»

[3]με αφορμή το παράδειγμα του East Med ο Μουσταφά Ακιντζί….  διερωτήθηκε πως γίνεται ο Πρόεδρος Αναστασιάδης να μην θεωρεί ζωτικό συμφέρον των Τ/κ τις αποφάσεις στα ενεργειακά” ( https://alphanews.live/politics/akintzi-kataggellei-ypanachorese-anastasiade-me-aphorme-paradeigma-east-med )

[4] Και όχι μόνο.  Όπως διαπίστωσε ο Γ.Γ. του ΑΚΕΛ «όταν υπέβαλα ερωτήματα [για την χαλαρή ομοσπονδία] κι άκουγα παρεμβάσεις τόσο από τον κυβερνητικό εκπρόσωπο όσο και από τον πρόεδρο του ΔΗΣΥ υπήρχε μια σύγχυση ως προς το τι επιδιώκουν, καθώς άλλο είναι οι εξουσίες και οι αρμοδιότητες του ομοσπονδιακού κράτους κι άλλο τα όργανα τα οποία θα τις εφαρμόσουν» https://dialogos.com.cy/antros-kyprianoy-afeleia-na-theoroyn-kapoioi-eykoli-tin-allagi-tis-vasis-lysis/

[5] Έχει επίσης πολύ κακόφημες περγαμηνές. Η επικουρικότητα ήταν η αντιδραστική απάντηση της Καθολικής εκκλησίας στις σοσιαλιστικές ιδέες που έβλεπαν το κράτος να φέρει ακέραιη την ευθύνη για την κοινωνική πρόνοια. Την ανάδειξε στο λεξιλόγιο της δεξιάς το 1931 ως «επικουρική λειτουργία»  ο Πάπας Πίος XI, που ανέβηκε στον Παπικό θρόνο το 1922.  Την ίδια χρονιά πήρε την εξουσία ο Μπενίτο Μουσολίνι, και «από τότε… ο δικτάτορας στηρίζονταν στον Πάπα για να εξασφαλίσει την υποστήριξη των καθολικών για το καθεστώς του, προσδίδοντας του την ηθική νομιμοποίηση που χρειάζονταν.  Ο Πάπας υπολόγιζε στον Μουσολίνι, ότι θα τον βοηθούσε να επαναφέρει την δύναμη της Εκκλησίας στην Ιταλία» (από το βραβευμένο το 2015 με Pulitzer βιβλίο  «The Pope and Mussolini: The Secret History of Pius XI and the Rise of Fascism in Europe, 2014 )»

[6] εξήντα δυο χρόνια μετά την εγκύκλιο του Πάπα Πίου XI που ανάγγειλε την «αρχή της επικουρικής λειτουργίας» του κράτους.

[7] Αβέρωφ Νεοφύτου, Ιανουάριος 2014: «Εάν τα 336 ευρώ τα παίρνει και μια οικοκυρά η οποία δεν έχει οποιοδήποτε άλλο εισόδημα, αλλά την ίδια ώρα παίρνει 336 ευρώ και η πολυεκατομμυριούχα οικοκυρά [ή απλά με πλούσιο σύζυγο, όπως πρόβλεπε ο προτεινόμενος από το ΔΗΣΥ νόμος] … αυτό δημιουργεί μια μεγάλη κοινωνική αδικία» http://www.sigmalive.com/news/local/93217

Η «στόχευση» όλων των κοινωνικών παροχών είναι άλλη μια πολιτική που προωθούν οι οπαδοί της αρχής της επικουρικότητας, αλλά με αυτά ελπίζω να έχω την ευκαιρία να ασχοληθώ αλλού.

[8] Ο σύνδεσμος δεν λειτουργεί πάντα σωστά. Πρόκειται για άρθρο στον Φιλελεύθερο της 15/10/2016, με τίτλο «Συνοµιλίες για το Κυπριακό: Κρυφά βέτο από Ακιντζί».

Advertisements