Ο Ελληνοκυπριακός (νεο)φασισμός: Πως πρέπει (και πως δεν πρέπει) να τον καταπολεμήσουμε

kirio-thema19nazi-free-zone

Λέανδρος Φίσερ

Ομιλία στο συνέδριο «Η Αριστερά και το Κυπριακό», 2 Ιουνίου 2018

Το ΕΛΑΜ ως εκφραστής της σύγχρονης ευρωπαϊκής Ακροδεξιάς στην Κύπρο

  • Η σύγχρονη ακροδεξιά χωρίζεται σε δυο ιδανικούς τύπους. Τα «κλασικά» νεοφασιστικά κινήματα που οργανώνονται σε τάγματα εφόδου και έχουν εκτός από το βιολογικό ρατσισμό και τον αντισημιτισμό ως σημεία αναφοράς (πχ. γερμανικό NPD, ιταλική Casa Pound, Χρυσή Αυγή, αγγλικά BNP/National Front/Britain First ), καθώς και τα «σύγχρονα» «ευρωφασιστικά» κόμματα τύπου Λεπέν (γαλλικό Εθνικό Μέτωπο, ιταλική Λέγκα του Βορρά, Vlaams Belang, AfD, UKIP). Ενώ τα τελευταία μπορεί να είναι στον σκληρό τους πυρήνα εξίσου αντισημιτικά και βιολογικά-ρατσιστικά, εντούτοις προβάλλουν – πάντοτε για τακτικούς λόγους – μια εικόνα «αξιοπρεπούς» πολιτικού φορέα. Υπάρχει κυρίως έμφαση στον πολιτιστικό ρατσισμό (Ισλαμοφοβία) και ένα σχεδόν αποκλειστικός κοινοβουλευτικός προσανατολισμός – τα κόμματα ναζιστικού προσδιορισμού συνήθως οργανώνονται και παραστρατιωτικά.
  • Το ΕΛΑΜ σαφώς κινείται στο χώρο των ακροδεξιών σχημάτων με νεοναζιστικό προσανατολισμό. Η σχετική απουσία της ισλαμοφοβίας στον κυρίαρχο λόγο (ο αντιτουρκισμός παραμένει κεντρικός), η υποστήριξη που δέχεται από παράγοντες του εκκλησιαστικού κατεστημένου («τα καλά παιδιά του αρχιεπισκόπου»), καθώς και η θετική τους κάλυψη από ΜΜΕ με πρόσχημα την «ελευθερία του λόγου», δεν έχουν υποχρεώσει το ΕΛΑΜ σε αλλαγή τακτικής.
  • Σημαντική διαφορά της σημερινής από την παλιά ακροδεξιά είναι το διαφοροποιημένο οικονομικό πλαίσιο, η κρίσης. Τα παλιά ιδεολογήματα της Ε/κ ακροδεξιάς παίζουν σημαντικό ρόλο στη διατήρηση και κινητοποίηση της «περιφέρειας» του ΕΛΑΜ (πρώην ψηφοφόροι ΔΗΣΥ πχ). Το ΕΛΑΜ στηρίζεται εν μέρει σε αυτά, στο συντηρητικό πλαίσιο της Ε/κ κοινωνίας και το «εθνικό θέμα». Με βάση τον προσδιορισμό του ΕΛΑΜ στον ευρωπαϊκό νεοναζισμό, ο νεοναζισμός/αντισημιτισμός εκδηλώνεται ως συστατικό κινητοποίησης του σκληρού του πυρήνα.
  • Μπορούμε να πούμε ότι η κοινωνική αντιμετώπιση του ΕΛΑΜ σήμερα παρουσιάζει ομοιότητες με αυτή της ΧΑ στην Ελλάδα μετά την είσοδο της στη βουλή το 2012 (κανονικοποίηση, συνεντεύξεις στελεχών σε εκπομπές, πρωινάδικα, δηλώσεις περί ενσωμάτωσης του ΕΛΑΜ στο πολιτικό παιχνίδι, τακτικισμοί απορριπτικού χώρου απέναντι σε ακροδεξιά ιδεολογήματα για εκλογικές σκοπιμότητες, ο ιδεολογικός πόλεμος ενάντια στο ΑΚΕΛ την Αριστερά γενικώς).

Κάποια προκαταρτικά συμπεράσματα και προβλέψεις

  • Το ΕΛΑΜ είναι ένα νεοφασιστικό κίνημα με σαφέστατο νεοναζιστικό προσδιορισμό.
  • Η πολιτική του κινείται κατά μήκος τριών αξόνων:
    α) κοινοβουλευτισμός,
    β) παραστρατιωτική οργάνωση (εκδρομές, δημιουργία ταγμάτων εφόδου),
    γ) ιδεολογική αντιπαράθεση μέσω προώθησης μια πιο συστηματικής κοσμοθεωρίας πέραν της αποκλειστικής προσήλωσης στο Κυπριακό (πχ. δημαγωγικός «αντικαπιταλισμός»).
  • Η πρακτική έκφραση του τρίτου στοιχείου εκφράζεται στις συστηματικές προσπάθειες του ΕΛΑΜ να διεισδύσει σε διαμαρτυρίες κοινωνικοοικονομικού περιεχομένου (πχ. κινήματα ενάντια σε εκποιήσεις, διαμαρτυρίες πολιτών εναντίον τοποθέτησης κεραιών της ΑΤΗΚ, κλπ.).
  • Ο φασιστικός χαρακτήρας του ΕΛΑΜ επιβεβαιώνεται από την ταξική του σύνθεση (φθίνουσα μικροαστική τάξη κυρίως, λούμπεν στοιχεία και άνεργοι, ελάχιστες μεμονωμένες μερίδες του μεγάλου κεφαλαίου).
  • Όσο μεγαλώνει η κοινωνική αποδοχή του ΕΛΑΜ, αυτό θα ενθαρρύνει τη σταδιακή προώθηση πιο ανοικτά φασιστικών απόψεων στο δημόσιο λόγο εκ μέρους εκπροσώπων του. Παράλληλα, η παραστρατιωτική οργάνωση του ΕΛΑΜ θα ενταθεί και πιθανόν να εκφραστεί με κάποιο περιστατικό δολοφονικής επίθεσης, είτε σε μετανάστες, τ/κ, ή πρόσωπα της Αριστεράς, αν και το σχετικά ευνοϊκό περιβάλλον μέσα στο οποίο δρα το ΕΛΑΜ τώρα (έλλειψη μαζικής αντίδρασης) δεν φαίνεται να συνηγορεί υπέρ μιας τέτοιας ενέργειας. Εάν βέβαια το ΕΛΑΜ θα έχει να αντιμετωπίσει κάποια μαζική αντίδραση, ένα τέτοιο βίαιο περιστατικό πιθανόν να θεωρηθεί από την ηγεσία ως αναγκαίο μέσο συσπείρωσης του σκληρού πυρήνα και περιχαράκωσης.
  • Ο φασισμός έχει ως άμεσο στόχο του τη διάλυση του εργατικού κινήματος. Πιθανόν, για να βρει και ερείσματα εκτός της «δεξιάς πολυκατοικίας» (οι διαρροές από ΑΚΕΛ προς ΕΛΑΜ στις τελευταίες βουλευτικές ήταν μηδαμινές) το ΕΛΑΜ είναι πιθανό να εντείνει την ένταση του ψευδοσοσιαλιστικού του λόγου. Η ονομασία «Εθνικό Λαϊκό Μέτωπο» δεν είναι τυχαία, όπως και το σύνθημα των πλείστων φασιστικών κομμάτων ότι οι διαφορές Αριστεράς και Δεξιάς είναι «ξεπερασμένες». Ο ρατσισμός και η απέχθεια προς τους μετανάστες, τους ΛΟΑΤΙ, και γενικώς τη διαφορετικότητα αποτελούν κοινωνικό φαινόμενο, από το οποίο δεν εξαιρούνται και μερίδες του εργατικού κινήματος με χαμηλή ταξική συνείδηση.
  • Το κυρίαρχο πλαίσιο λόγου που εστιάζεται στο Κυπριακό ενθαρρύνει και διευκολύνει το mainstreaming του ΕΛΑΜ. Όμως δεν αποτελεί επαρκή εξήγηση για την εμφάνιση του. Οι βαθύτεροι λόγοι βρίσκονται στην ταξική πόλωση λόγω κρίσης που στρέφει συντηρητικά μικροαστικά στρώματα προς αντιδραστικές «ριζοσπαστικές» απόπειρες επίλυσης της δικής τους ταξικής κρίσης. Εξού και το σχετικά μεγαλύτερο έρεισμα (εκλογικό και κοινωνικό) του ΕΛΑΜ σε περιοχές όπως Πάφος, ελεύθερη Αμμόχωστος, οι οποίες είναι πιο μικροαστικές στην κοινωνική τους διάρθρωση.
  • Συνεπώς ο άξονας καταπολέμησης του ΕΛΑΜ δεν μπορεί να εστιαστεί σε πρώτο βαθμό στη διασύνδεση με το Κυπριακό.

Μερικές λανθασμένες αντιλήψεις και προσεγγίσεις στον αγώνα κατά του φασισμού

  • «Η ύπαρξη νεοφασιστών στην Κύπρο είναι απόρροια του Κυπριακού και μια λύση του Κυπριακού θα λειτουργήσει ως παράγοντας για αποδυνάμωση της ακροδεξιάς»

Μια ενδεχόμενη λύση του Κυπριακού μπορεί να έχει ένα θετικό αποτέλεσμα ως προς την καταπολέμηση του φασισμού. Αυτό δεν είναι όμως προεξοφλημένο – εξαρτάται στην κάθε περίπτωση από το δεδομένο ισοζύγιο των ταξικών δυνάμεων. Η επιμονή της διασύνδεσης της αντιφασιστικής πάλης με την «ένταση των προσπαθειών για λύση του Κυπριακού» είναι επικίνδυνη. Όχι μόνο γιατί οι προσπάθειες επίλυσης έχουν υποστεί ένα σοβαρό πλήγμα και ενδεχομένως ένας νέος γύρος διαπραγματεύσεων να αργήσει, αλλά και γιατί μια τέτοια προσέγγιση καθιστά την Αριστερά εξαρτημένη από παράγοντες που αδυνατεί να επηρεάσει. Η μεγαλύτερη οικονομική κρίση του καπιταλισμού από το 1929 είναι η κύρια εξήγηση για την εμφάνιση νέων και ενδυνάμωση υφιστάμενων φασιστικών δυνάμεων σε παγκόσμιο επίπεδο, από το όποιο δεν εξαιρείται και η Κύπρος.

  • Αν ασχοληθούμε μαζί τους, θα τους δώσουμε υπόσταση»

Η λογική αυτή είναι ριψοκίνδυνη μέχρι και τυχοδιωκτική. Αγνοεί ότι ο φασισμός αποζητά την υπόσταση ο ίδιος με διάφορους τρόπους, συμπεριλαμβανομένων και βίαιων μέσων. Κάποιοι (όπως τον Μιτεράν) είχαν κάνει τα στραβά μάτια στην εμφάνιση του Λεπέν, θεωρώντας ότι είναι χρήσιμος για τη διάσπαση της δεξιάς ψήφου. Τα αποτελέσματα της πολιτικής αυτής είναι ορατά σήμερα.

Πέραν των λανθασμένων αυτών αντιλήψεων, υπάρχουν δυο συχνές και λανθασμένες αντιμετωπίσεις του φασισμού στο πρακτικό επίπεδο.

  • Η μια είναι σποραδικές, μεμονωμένες και βίαιες «αντάρτικές» δράσεις συνωμοτικού χαρακτήρα, οι οποίες αποκλείουν εξορισμού τον παράγοντα της λαϊκής κινητοποίησης. Τέτοιες ενέργειες πρέπει να απορρίπτονται αλλά για τους σωστούς λόγους. Όχι εξαιτίας ενός αφηρημένου «φιλειρηνισμού» ή απόρριψης της βίας ως μέσο, «προσήλωσης στη νομιμότητα» ή «εμπιστοσύνης στους θεσμούς», αλλά γιατί στη χειρότερη περίπτωση μπορούν εύκολα να ηρωοποιήσουν τους φασίστες ή να οδηγήσουν στη διάδοση της λανθασμένης «εξίσωσης των άκρων», αποδυναμώνοντας τον αντιφασιστικό αγώνα.
  • Όμως εξίσου προβληματικές είναι ενέργειες οι οποίες κινούνται αποκλειστικά στο θεσμικό επίπεδο και οι οποίες διακατέχονται από μια τυφλή εμπιστοσύνη στους θεσμούς της αστικής δικαιοσύνης, οι οποίοι πολλές φορές έχουν επιδείξει μειωμένη επαγρύπνηση μέχρι και ανοχή (και σύμπραξη) απέναντι στο νεοφασισμό (Ελλάδα, Ισπανία, Γερμανία, κλπ.). Αυτό συμβαίνει εξαιτίας της δομικής σύστασης του αστικού κράτους που λειτουργεί ως πεδίο εκκόλαψης φασιστικών ιδεολογημάτων στα σώματα ασφαλείας, στο στρατό, στο εκπαιδευτικό σύστημα κλπ. Επίσης είναι αντιπαραγωγική η προσήλωση σε «παραδοσιακές» μορφές διαμαρτυρίας, όπως παράδοση υπομνημάτων ή ψηφισμάτων σε κυβερνητικούς αξιωματούχους έπειτα από μια πορεία, ή η απλή έκδοση ανακοινώσεων καταδίκης («εμείς από καιρό είχαμε προειδοποιήσει…») χωρίς την οποία καθοδήγηση σε δράση που να μπορεί να συσπειρώσει μια κρίσιμη μάζα κόσμου με όρους πρακτικούς.

Πώς προχωράμε;

Πρώτου απαντηθεί το ερώτημα αυτό, πρέπει να γίνει κατανοητό ότι όποιο δρόμο αποφασίσει η Αριστερά στο πρακτικό επίπεδο, στο παρόν στάδιο, δεν θα έχει άμεση επιτυχία. Η βραχυπρόθεσμη έλλειψη αποτελεσμάτων δεν συνεπάγεται αναγκαστικά με αποτυχία. Για ένα αγώνα ενάντια στο φασισμό που μπορεί να αναδείξει προοπτικές, πρέπει πρώτα να κινείται στους ακόλουθους άξονες:

  • Ο αγώνας να είναι μαζικός. Πρέπει να συσπειρώνει όσο μεγαλύτερο μέρος της κοινωνίας γίνεται πάνω στη λογική ότι ο φασισμός δεν αποτελεί άποψη, αλλά έγκλημα.
  • Καμία «νομιμοποίηση» απέναντι στο ΕΛΑΜ. Άρνηση συμμετοχή σε τηλεοπτικές συζητήσεις στην παρουσία στελεχών του ΕΛΑΜ. Υπόδειξη της οργανωτικής διασύνδεσης του ΕΛΑΜ με την ΧΑ, μιας υπόδικης εγκληματικής οργάνωσης δολοφόνων και τραμπούκων.
  • Όχι απλά μια «πάλη ενάντια στο φασισμό», αλλά μια πάλη ενάντια στο ΕΛΑΜ, ως τον κυριότερο θεσμικό εκφραστή του νεοφασισμού στην Κύπρο.

Ποια είναι η διασύνδεση της πάλης ενάντια στο φασισμό με το ρόλο της Αριστεράς στη σύγχρονη ελληνοκυπριακή κοινωνία;

  • Η ανοχή που επιδεικνύεται απέναντι στο ΕΛΑΜ δεν μπορεί να διαχωριστεί από τον ολοκληρωτικό πόλεμο του κεφαλαίου και της Δεξιάς ενάντια στην Αριστερά, καθώς και ενάντια στον κύριο της θεσμικό εκφραστή του, το ΑΚΕΛ. Μέσω επιχειρημάτων «εξίσωσης των άκρων» προβάλλονται σαν «απάντηση» στην καταδίκη του ΕΛΑΜ εκ μέρους του ΑΚΕΛ επιχειρήματα όπως «είδαμε και την Αριστερά», «τι φασισμός, τι κομμουνισμός», κλπ.
  • Συγκεκριμένα στην Κύπρο, ο πάγιος στόχος του πολέμου κατά της Αριστεράς, είναι η μονομερής ακύρωση από το κεφάλαιο του κοινωνικού συμβολαίου που επικρατούσε από την ίδρυση της Δημοκρατίας, καθώς και η κατάργηση του κοινωνικού διαλόγου. Η κρίση λειτουργεί ως καταλύτης της αναδιάρθρωσης της κυπριακής οικονομίας σε πιο αμιγώς νεοφιλελεύθερες βάσεις, μέσω της έντασης του ρυθμού της εκμετάλλευσης της εργατικής τάξης, σε πλαίσιο σχεδόν μηδενικών ρυθμών ανάπτυξης στο παγκόσμιο επίπεδο. Η εμφάνιση ακροδεξιών σχημάτων συνάδει με τα βραχυπρόθεσμα συμφέροντα του μεγάλου κεφαλαίου, χωρίς να σημαίνει απαραίτητα ότι το ΕΛΑΜ καθοδηγείται από τους βιομήχανους ή το χρηματιστήριο. Πρόκειται περισσότερο για μια «θετική συνέργεια» ανεξαρτήτων παραγόντων. Συνεπάγεται ότι άμεσες επιτυχίες ενός αντιφασιστικού κινήματός είναι σε θέση να ενδυναμώσουν και τη θέση της Αριστεράς απέναντι στις αντιλαϊκές πολιτικές.
  • Η ιστορική στρατηγική της Αριστεράς παραμένει η αξιοποίηση των αντιφάσεων στους κόλπους των αντιπάλων της. Και στην περίπτωση της πάλης ενάντια στο φασισμό, αυτό συνεπάγεται με την κινητοποίηση κάθε δημοκρατικού ενστίκτου μέσα σε όλους τους κύριους κομματικούς χώρους. Αυτό πρέπει να γίνει συγκεκριμένα και όχι αφηρημένα, με την υπόδειξη πως ανεξαρτήτως των όποιων διαφορών στα θέματα οικονομίας ή Κυπριακού, ο φασισμός αποτελεί έγκλημα και όχι «μια άλλη άποψη μεταξύ πολλών»
  • Σε μια αντιφασιστική συσπείρωση, η Αριστερά θα βρεθεί πλάι σε δυνάμεις που δεν θα συμμερίζονται απαραίτητα τη δική της ιδεολογία σε μια σειρά άλλων ζητημάτων. Όμως μια επιτυχημένη απόκρουση του νεοφασιστικού κινδύνου είναι σε θέση να αναδείξει προοπτικές ανασύστασης και ενδυνάμωσης της Αριστεράς ως ηγεμονικό πλειοψηφικό ρεύμα, ειδικά αν μια τέτοια αντιφασιστική συσπείρωση αναδείξει έμπρακτα τις δυνατότητες της μαζικής κινητοποίησης, με δεδομένο ότι η επίθεση ενάντια στις κατακτήσεις των εργαζομένων τα τελευταία χρόνια διευκολύνεται από το διάχυτο αίσθημα εξατομίκευσης.
  • Επιπλέον, η σύσταση ενός μαζικού αντιφασιστικού μετώπου μπορεί να δώσει άμεσα καθήκοντα, πολύτιμη εμπειρία και πρωτοβουλίες στα μέλη και στελέχη του Λαϊκού Κινήματος, ειδικά στα μέλη των οργανώσεων νεολαίας και φοιτητών. Με αυτό τον τρόπο μπορούν να αντιμετωπιστούν φαινόμενα οργανωτικής αδράνειας και έλλειψης στρατηγικής που παρατηρούνται στο χώρο της ε/κ Αριστεράς τα τελευταία χρόνια. Ένα αντιφασιστικό μέτωπο θα δώσει στην Αριστερά την ευκαιρία να επεκτείνει το έρεισμα της με τρόπο κοινωνικό, αλλά και ιδεολογικό, αφού είναι η μόνη δύναμη με μια ολοκληρωμένη αντίληψη για τους κινδύνους για ολόκληρη την κοινωνία που απορρέουν από τη δράση των φασιστών.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.